Met het sleepwetreferendum in aantocht wordt het vuur van het privacy-debat weer hoger. Het probleem? Niet alleen de overheid, maar ook de grote technologiebedrijven raken opgewonden van jouw gegevens. Alle heisa rondom de sleepwet is irrelevant als je niet weet wat je computer zelf allemaal uitspookt. Dat komt door gesloten software: een kwaadaardig tumor dat uit het weefsel van de maatschappij gesneden moet worden. Het gebruik van gesloten software is alsof je in een auto rijdt, waarvan jij - de eigenaar - de motorkap niet kunt openen.

Wat is gesloten software?

Computerprogramma's komen voor in twee verschillende vormen: broncode en uitvoerbare code. Broncode is leesbaar en controleerbaar door mensen, uitvoerbare code niet. Bij gesloten software krijgt men enkel de uitvoerbare code geleverd, zonder dat men ook maar enig idee heeft wat de code nou precies doet. Hier gaat een groot gevaar achter schuil: gebruikers hebben geen enkel idee wat gesloten software nou precies uitspookt op je smartphone, laptop of ander computerapparaat. Je kunt immers niet controleren wat er in de broncode staat. Slaat het al jouw toetsaanslagen op? Stuurt het jouw pikante foto's door? Leest het jouw e-mails? Is de software zo vatbaar als een HIV-patiënt voor virussen? Vragen waar je geen antwoord op hebt tenzij de gemeenschap de broncode kan controleren.

"Maar Leyds, we kunnen de softwareleveranciers toch wel vertrouwen?"

Oh, kunnen we dat? Zorgt de software, naast de aangeprezen functies waarvoor je het zou willen gebruiken, dat al jouw persoonlijke gegevens in een gigantische database terecht komen? Wat we weten, is dat de grote technologiebedrijven zoals Facebook, Google en Microsoft de gebruikers behandelen als product, en niet als klant. De profiling, advertentie- en Big Data-industrieën zijn het nieuwe goud en daar gaan miljarden euro's in om. Bedrijven verkopen bijvoorbeeld informatie over onschuldige gebruikers aan elkaar om zo gerichte advertenties te kunnen tonen. Zo krijgen mensen, waarvan ingeschat wordt dat ze tot een hogere economische klasse behoren, vaak hogere prijzen te zien in webshops dan andere mensen. Als je denkt dat je Google gebruikt, dan heb je het ernstig verkeerd. Het zit namelijk zo: Google gebruikt jou.

Softwareleveranciers hebben er dus wel degelijk baat bij om software tegen de gebruiker in te zetten. De vraag die overblijft: hoe kan je je tegen deze kwaadaardige praktijken wapenen en wat zijn de alternatieven?

Het antwoord op die vraag? Vrije software. Software waarvan de broncode publiekelijk beschikbaar is en die door organisaties die je vertrouwt gedistribueerd wordt. Het betreft hier vrije software zoals het GNU/Linux besturingssysteem, de Firefox browser en het LibreOffice kantoorpakket. Software waarvan je honderd procent zeker weet dat de ontwikkelaars en distributeurs er geen verborgen malafide doelstellingen op nahouden.

De sleepwet gaat over het wettelijke kader rondom het verzamelen van inlichtingen en informatie. Maar ongeacht of de wet wordt aangenomen, blijft de mogelijkheid voor bedrijven en staatsactoren om software te misbruiken bestaan tenzij de gemeenschap de software kan controleren. Wees niet langer een slaaf van gesloten software en neem je digitale vrijheid in eigen handen.

Free software, free society: Richard Stallman at TEDxGeneva 2014